Modlitwa Serca polega na nieustannym wzywaniu imienia Jezus, stąd jej nazwa: "Modlitwa Jezusowa". Czerpie ona swoją siłę z mocy Boskiego imienia: Jahwe w Starym Testamencie, imienia Jezus w Nowym Testamencie, zwłaszcza z księgi Dziejów Apostolskich: "Każdy, kto wzywać będzie imienia Pańskiego, będzie zbawiony" (Dz 2,21). Imię utożsamia się z samą osobą. Imię Jezus zbawia, uzdrawia, wyrzuca duchy nieczyste, oczyszcza serce.

Modlitwa ta opiera się na pouczeniach apostolskich: "Nieustannie się módlcie (...)" (1Tes 5,17), "Przy każdej sposobności módlcie się w Duchu" (Ef 6,18), a także na przypowieści Jezusa ukazującej, że "zawsze trzeba się modlić i nie ustawać" (Łk 18,1), oraz na nakazie: "Czuwajcie i módlcie się w każdym czasie" (Łk 21,36).

Polega ona na nieustannym powtarzaniu formuły: "Panie Jezu Chryste, Synu Boży, zmiłuj się nade mną grzesznikiem" (Łk 18,38). Jest to wołanie ślepca spod Jerycha, który błaga Jezusa o uleczenie, a także modlitwa celnika: "O Boże, miej litość dla mnie grzesznika" (Łk 18,13). Jest to również liturgiczne "Kyrie eleison - Panie, zmiłuj się nad nami". "Pierwotną formą "Modlitwy Jezusowej" - mówi Meyendorff - wydaje się "Kyrie eleison", którego ciągłe powtarzanie w liturgiach wschodnich sięga Ojców pustyni".

Słowa formuły mogą się zmieniać, ale zaleca się używanie krótkiej i stałej wersji. Przyjmie to nazwę "modlitwy jednosłownej". "Niech wasza modlitwa unika wszelkiej wielomówności: jedno słowo wystarczyło celnikowi i synowi marnotrawnemu, aby otrzymać Boże przebaczenie. Żadnych wyszukanych słów w waszej modlitwie: ileż razy proste i monotonne bełkotania dziecka wzruszają serce ojca! Nie angażujcie się w długie mowy, aby nie rozpraszać waszego ducha w wyszukiwaniu słów. Jedno słowo celnika poruszyło miłosierdzie Boże, jedno słowo pełne wiary zbawiło łotra. Wielomówność na modlitwie często napełnia ducha obrazami i rozprasza go, podczas gdy wielokrotnie powtarzane jedno słowo powoduje jego skupienie".